را از قرار منى شش قران و سفيد را از قرار منى يكتومان قرار داده بود . كميسيون ايرانى در لايحهء خود يك من دو قران بر كليهء گمرك چاى افزوده ولى در كميتهء حاليه چاى سياه از قرار منى چهار قران و چاى سفيد از قرار شش قران گذشت . يعنى در هر يكمن چاى سياه كه محصول هندوستان است دو قران و در هر يكمن چاى سفيد كه تجارت آن با انگليس است چهار قران از تعرفهء مسيو نوز كمتر و براى ترويج محصولات و تجارت انگليس تخفيف داده شده و از همه مضحك‌تر اينست كه پيشنهاد اين تخفيف از طرف مدير گمرك ، يعنى يكى از پنجنفر متخصص ايرانى شد ، و جهتى كه براى اين پيشنهاد مضر خود تراشيده است زيادى قاچاق چاى بوده ، و در كميته اطمينان داده است كه اين يكصد و سى و چهل هزار تومان تفاوت كه ضرر دولت ايران مىشود از راه كم شدن قاچاق اين مال التجاره بيرون خواهد آمد . در صورتى كه چاى چيز سبكى است و يكمن آن جعبهء بزرگى لازم دارد كه براى دو قران تفاوت هيچكس طاقت تحمل زحمات حاصله از اختفا و قاچاق آن را نميآورد و اگر براى ترويج زراعت چاى در گيلان و مازندران هم بود گمرك چاى ميبايست خيلى زياد بسته شود . شبهه نباشد ، ما نميخواهيم بگوئيم از اين تعرفهء جديد مطلقا دولت ايران صرفه مالى نميبرد ، زيرا غير از انگليس ساير ملل هم هستند كه امروزه با ايران تجارت دارند ، و دولت انگليس در موضوع مال التجاره كه اكثرش از ساير ممالك بايران وارد مىشود نظرى جز صرفهء آنى ايرانى و توانائى ما بر اداى اصل و فرع وجوه استقراضى از خود را ندارد و چنان كه براى قند يكمن يكقران ، و براى شكر يكمن پانزده شاهى گمرك دائمى بسته‌اند . ولى ضمنا قرار گذاشته‌اند كه تا دو سال از قند يكمن دو قران و از شكر يكمن سى و پنج شاهى دريافت ، و در اين تاريخ تجديدنظر نمايند . شك نيست كه اين ترديد و اين استخوان لاى زخم به اين نظر است كه اگر كارخانه‌هاى قندسازى روسيه در ظرف اين دو سال به راه نيفتاد و مسلم گشت كه قند ايران بايد از انگليس بيايد ، همان گمرك يكمن يكقران در قند ، و يكمن پانزده شاهى در شكر را كه گمرك دائمى است مجرا دارند ، و در صورتى كه روسيه بتواند به ايران قند و شكر برساند ، در تجديدنظر گمرك موقتى را دائمى نموده ، از قند يكمن دو قران ، و از شكر يكمن يك قران و پانزده شاهى دريافت شود . در هرحال ، دو موضوع مثل آفتاب روشن است . يكى دولت انگليس در هيچ مورد براى نفع ما راضى به ضرر تجارت محصولات هندوستان و مصنوعات كارخانجات انگلستان نخواهد شد . و ديگر اينكه هرگز به افزايش گمرك ما بقدرى كه از فرع قروضمان زيادى بيايد ، تن در نخواهد داد . منتها اينست كه يك ملت بايد يك عمر گران بخرد ، و در عسرت مضيقه باشد ، تا چالهء يكسال و نيم الى دو سال ول‌خرجى شما را پر كند . ميگوئيد : « علاوه بر اينها ، بموجب مراسلات و تعهدات رسمى جداگانه ، به تحصيل مساعدت دولت انگلستان براى موفقيت تقاضاى مشروع دولت ايران در كنفرانس